Pytanie o podatek pada przy każdej ugodzie i po każdym wyroku: „dostanę 60 tysięcy, ile z tego zabierze urząd skarbowy?”. Odpowiedź zależy od tego, za co dokładnie jest ta kwota. Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu jest zwolnione z podatku dochodowego. Kwota za bezumowne korzystanie w przeszłości i odsetki mogą już być przychodem do opodatkowania.
Wyjaśniamy, co mówi ustawa o PIT, jak fiskus traktuje poszczególne składniki wynagrodzenia, dlaczego sposób zapisania kwot w ugodzie ma znaczenie podatkowe i co z podatkiem od nieruchomości oraz VAT.
Powiązane tematy w sprawach o służebność przesyłu
- Służebność przesyłu – odszkodowanie od A do Z
- Wynagrodzenie za służebność przesyłu
- Ugoda z przedsiębiorstwem przesyłowym
- Bezumowne korzystanie z nieruchomości
- Jak obliczyć wynagrodzenie za służebność przesyłu
Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu: zwolnione z PIT
Podstawą jest art. 21 ust. 1 pkt 120a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych: wolne od podatku jest wynagrodzenie otrzymane za ustanowienie służebności przesyłu w rozumieniu przepisów prawa cywilnego. Przepis obowiązuje od 2014 r. i został wprowadzony właśnie po to, by zakończyć spory o opodatkowanie tych kwot.
Zwolnienie obejmuje wynagrodzenie niezależnie od tego, czy służebność ustanowiono umową (aktem notarialnym) czy orzeczeniem sądu, oraz niezależnie od wysokości kwoty. Nie ma limitu. Nie trzeba go wykazywać w zeznaniu rocznym, a operator nie wystawia z tego tytułu PIT-11.
Uwaga na słownictwo w dokumentach: zwolnienie dotyczy „wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu”. Jeżeli w ugodzie kwota zostanie nazwana inaczej, np. „odszkodowaniem za korzystanie z nieruchomości”, urząd skarbowy może zakwestionować zwolnienie. Dlatego w ugodach dbamy o precyzyjne nazwanie każdego składnika.
Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie: co do zasady opodatkowane
Kwota za korzystanie z działki w przeszłości, bez umowy, nie jest wynagrodzeniem za ustanowienie służebności, więc nie korzysta ze zwolnienia z pkt 120a. Nie jest też odszkodowaniem w rozumieniu przepisów o zwolnieniu odszkodowań (art. 21 ust. 1 pkt 3 i 3b), bo zdaniem organów podatkowych i większości sądów administracyjnych nie naprawia szkody, tylko zastępuje czynsz, którego właściciel nie otrzymał.
W praktyce oznacza to, że wynagrodzenie za bezumowne korzystanie jest przychodem z innych źródeł (art. 10 ust. 1 pkt 9 i art. 20 ustawy o PIT), opodatkowanym według skali podatkowej (12 lub 32 proc.). Operator jako wypłacający powinien wystawić informację PIT-11, a właściciel wykazać kwotę w zeznaniu rocznym za rok wypłaty. Kwota wchodzi do dochodu, więc może wpłynąć na próg podatkowy i na daninę solidarnościową przy bardzo wysokich kwotach.
Odsetki, koszty procesu, odszkodowania za szkody
| Składnik | Podatek PIT | Podstawa |
|---|---|---|
| Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu | Zwolnione | art. 21 ust. 1 pkt 120a |
| Odsetki od tego wynagrodzenia | Zwolnione | art. 21 ust. 1 pkt 95b (odsetki od należności zwolnionych, od 2021 r.) |
| Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie | Opodatkowane jako inne źródła | art. 10 ust. 1 pkt 9, art. 20 |
| Odsetki od wynagrodzenia za bezumowne korzystanie | Opodatkowane jako inne źródła | art. 20 ust. 1 |
| Odszkodowanie za szkody w uprawach, ogrodzeniu, drzewostanie zasądzone wyrokiem lub z ugody sądowej | Zwolnione | art. 21 ust. 1 pkt 3b (z wyjątkiem utraconych korzyści) |
| Odszkodowanie dla rolnika za ustanowienie służebności i szkody w uprawach przy budowie infrastruktury przesyłowej | Zwolnione | art. 21 ust. 1 pkt 120 (grunty wchodzące w skład gospodarstwa rolnego) |
| Zwrot kosztów procesu i zastępstwa | Nie jest przychodem | zwrot wydatków |
Tabela odzwierciedla dominującą linię interpretacyjną Krajowej Informacji Skarbowej i orzecznictwa sądów administracyjnych. W indywidualnych sprawach, zwłaszcza przy nietypowych zapisach ugód, warto wystąpić o interpretację indywidualną; kosztuje 40 zł od każdego pytania.
Dlaczego zapisy w ugodzie mają znaczenie podatkowe
Ta sama kwota 60 000 zł może być opodatkowana różnie, zależnie od podziału na składniki. Przykład:
- Wariant A: ugoda mówi „60 000 zł tytułem wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu, obejmującego również roszczenia za dotychczasowe korzystanie”. Ryzyko: urząd może uznać część kwoty za opodatkowane bezumowne korzystanie, a podatnik nie jest w stanie wskazać, jaka to część.
- Wariant B: ugoda rozbija kwotę: 45 000 zł za ustanowienie służebności (zwolnione) i 15 000 zł za bezumowne korzystanie (opodatkowane, PIT-11). Sytuacja jest jasna, podatek dotyczy tylko 15 000 zł.
- Wariant C: ugoda mówi o „odszkodowaniu” bez rozróżnienia. Najgorszy wariant: zwolnienie z pkt 120a wprost nie pasuje, a zwolnienie odszkodowawcze z pkt 3b dotyczy tylko ugód sądowych i wyroków, nie ugód pozasądowych.
Zasada praktyczna: w ugodzie każdy składnik ma swoją nazwę zgodną z ustawą i swoją kwotę. Jak negocjować takie zapisy: Ugoda z przedsiębiorstwem przesyłowym.
Podatek od nieruchomości i VAT
Podatek od nieruchomości płaci właściciel gruntu, także pasa zajętego przez sieć. Ustanowienie służebności tego nie zmienia. Można natomiast argumentować w gminie o zmianę sposobu opodatkowania, jeżeli pas został faktycznie wyłączony z działalności rolnej, choć to rzadko przynosi znaczące oszczędności.
VAT dotyczy tylko właścicieli, którzy są czynnymi podatnikami VAT i działają w ramach działalności gospodarczej (np. działka w majątku firmy, gospodarstwo rolne na VAT). Wtedy ustanowienie służebności jest usługą opodatkowaną 23 proc., a kwotę w ugodzie trzeba określić jako netto lub brutto. Osoby prywatne VAT nie płacą.
Kiedy rozliczyć i jak udokumentować
- Wynagrodzenie zwolnione: brak obowiązku wykazania w PIT. Zachowaj akt notarialny lub wyrok na wypadek kontroli.
- Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie: wykaż w zeznaniu za rok, w którym pieniądze wpłynęły na konto (metoda kasowa), w pozycji „inne źródła”, na podstawie PIT-11 od operatora. Jeżeli operator nie wystawił PIT-11, obowiązek wykazania i tak istnieje.
- Odsetki: rozlicz tak jak należność główną, od której zostały naliczone.
- Koszty: od przychodu z innych źródeł można odliczyć koszty jego uzyskania, np. wynagrodzenie pełnomocnika w części przypadającej na dochodzenie tej kwoty, jeżeli masz fakturę.
Konkretne liczby z prowadzonych przez nas spraw, z podziałem na rodzaj sieci i przeznaczenie gruntu, znajdziesz w zestawieniu 33 analiz służebności przesyłu. Każda karta pokazuje pas służebności, przyjętą cenę gruntu i z czego składa się kwota.
Podatek od wynagrodzenia za służebność: najczęstsze pytania
Dostałem 40 000 zł z ugody notarialnej za służebność przesyłu. Czy muszę to wykazać w PIT?
Jeżeli cała kwota została w akcie nazwana wynagrodzeniem za ustanowienie służebności przesyłu, jest zwolniona z podatku i nie wykazujesz jej w zeznaniu. Jeżeli akt wyodrębnia kwotę za bezumowne korzystanie, tę część wykazujesz jako przychód z innych źródeł.
Operator wystawił mi PIT-11 na całą kwotę, także zwolnioną. Co zrobić?
Poproś operatora o korektę informacji. Jeżeli odmówi, w zeznaniu wykaż tylko część opodatkowaną i zachowaj dokumenty potwierdzające podział kwoty; w razie wezwania z urzędu wyjaśnisz różnicę powołując się na art. 21 ust. 1 pkt 120a.
Czy rolnik płaci podatek od wynagrodzenia za służebność?
Nie. Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu jest zwolnione dla każdego, a rolnicy mają dodatkowo zwolnienie z pkt 120 dla odszkodowań za szkody w uprawach i drzewostanie na gruntach gospodarstwa rolnego. Kwota za bezumowne korzystanie jest u rolnika opodatkowana tak samo jak u innych osób.
Czy wynagrodzenie za służebność wpływa na 800 plus, zasiłki lub próg podatkowy?
Kwota zwolniona z PIT nie jest dochodem w rozumieniu ustawy o PIT, więc nie wpływa na próg podatkowy. Przy świadczeniach socjalnych zależnych od dochodu warto sprawdzić definicję dochodu w danej ustawie, bo niektóre uwzględniają przychody zwolnione. Kwota za bezumowne korzystanie jest dochodem i może mieć wpływ.
Negocjujesz ugodę? Zadbamy, by składniki wynagrodzenia zostały nazwane i rozbite tak, by zwolnienie podatkowe objęło jak największą część kwoty. Analiza jest bezpłatna.
Sprawdź też
- Sprawy o służebność przesyłu, które prowadzimy: 33 analizy z kwotami
- Operator proponuje ugodę za 3000 zł: jak ocenić kwotę
- Bezumowne korzystanie z nieruchomości
- Kupuję lub odziedziczyłem działkę ze słupem: komu roszczenia
Zobacz sprawy o służebność przesyłu, które prowadzimy
Zebraliśmy 33 analizy potencjału roszczeń przygotowanych dla właścicieli działek z liniami energetycznymi, gazociągami i wodociągami. Każda karta pokazuje pas służebności, przyjętą cenę gruntu i z czego składa się kwota. Mediana szacowanego potencjału to 58 772 zł, najwyższy 532 266 zł.